Zamirler

0
17

Zamirler

Zamir (Adıl) Nedir?

Zamir, ismin yerini tutan ve cümlede ismin yerine kullanılan kelime veya eklere verilen addır. Zamirler, ismin yerini tutma şekline ve tuttukları isme göre çeşitlere ayrılır. Ayrıca zamirler, özne, yüklem, tümleç veya nesne olarak da kullanılabilirler.

Zamirleri öncelikle 2 ana başlık halinde incelemek gerekir. Bunlar; Sözcük durumundaki zamirler. Ek durumundaki zamirlerdir.

Sözcük Durumundaki Zamirler

Sözcük durumundaki zamirler de kendi içinde 4 grupta incelenmektedir.

1 – Kişi (Şahıs) Zamirleri

Kişi isminin yerini tutan kelimelere kişi zamiri denilmektedir. Altı tane kişi zamiri bulunmaktadır. Üçü tekil şahıs zamiri, üçü ise çoğul şahıs zamiridir. Bunlar; “Ben, sen, o “ve “biz, siz, onlar” dır.

Ben: 1.kişi zamiri                                                            Biz: 1.Çoğul kişi zamiri

Sen: 2. Tekil kişi zamiri                                                  Siz: 2. Çoğul kişi zamiri

O    : 3. Tekil kişi zamiri                                              Onlar: 3. Çoğul kişi zamiri

DİKKAT: Zamirler bazı durumlarda isim çekimi de alabilirler. Bu durumda kişi zamirleri karşımıza çekim eki almış olarak çıkar.

Örneğin; ben-e, ban-a, ben-de, ben-den, sen-i, sen-e, sen-de, sen-den, o-nu, o-na, o-nda o(n)dan, biz-im, siz-de, onlar-ı  gibi.

Okul gezisine Buse katılmadı. ——- Okul gezisine o katılmadı.

Benim elbisem daha güzel, senin elbisen ise eski.

Ablam bana telefon almış.

UYARI: “kendi” sözcüğü de kişi zamiri olarak kabul edilir. Buna “dönüşlülük zamiri” denilmektedir.

Örneğin;

İnsan bazı durumlarda kendini düşünmeli.

Bırakın ödevlerin kendi yapsın.

2 – İşaret (Gösterme) Zamirleri

Varlıkların isimlerini söylemeden, onları işaret ile göstermek için kullanılan kelimelere “işaret zamiri” denilir. Bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar gibi. Ayrıca oraya, buraya, şuraya, orası, burası ve öteki gibi kelimeler de işaret zamiri olarak kabul edilir.

Örneğin;

Şunları masanın üzerinden kaldırın.

Hasan Bey ve ailesi buraya yeni taşındı.

Bize ait olan eşyalar orada.

Bu, alınacak malzemenin listesi.

DİKKAT: “O ve onlar” sözcükleri hem işaret zamiri hem de şahıs(kişi) zamiri olarak kullanılır. Burada ki ince ayrıntı şudur. Eğer bu kelimeler bir insan ismi için kullanılıyorsa kişi zamiri, diğer varlıkların yerine kullanılıyorsa işaret zamiri olur.

Örneğin:

Onu kütüphaneye giderken görmüşler. (İnsan ismi yerine kullanıldığı için kişi zamiri)

Onu çantama koyarken düşürmüşüm. (İnsan dışında bir varlık için kullanıldığı için işaret zamiri) dir.

UYARI: Eğer “bu, şu, o” kelimeleri isimden önce kullanılmış ve o ismi etkilemişse o zaman zamir olmaktan çıkar. Bu durumda bu sözcüklere “işaret sıfatı” dememiz gerekir.

Örneğin;

Bu terlik babama ait. (“terlik” sözcüğü işaret edildiği için işaret sıfatı)

Bu babama ait. (İsmin yerini tuttuğu için işaret zamiri) olur.

3 – Belgisiz Zamirler

Varlıkların yerine kullanılır ancak hangi varlığın yerine kullanıldığı tam olarak belli olmayan sözcüklere “belgisiz zamir” denir. Herkes, birkaç, kimse, kimi, bazıları, hepsi, birkaçı vb. kelimeler belgisiz zamir olarak adlandırılır.

Örneğin:

Sepetteki elmaların birkaçı bozuk çıktı.

Onları kimse üzmemeliydi.

Biri arabama çarpmış.

Herkes kendi düşüncesinde özgürdür.

UYARI: Belirsizlik bildiren kelimeler bir isimden önce kullanılıyor ve o ismi etkiliyorsa bu durumda “belgisiz sıfat” olur. Eğer ismin yerini tutuyorsa o zaman “belgisiz zamir” olur.

Örnek verecek olursak:

Bazı öğrenciler sınava katılmadı. (“öğrenciler” kelimesini belirttiği için belgisiz sıfat)

Bazıları sınava katılmadı. (bir ismin yerini tuttuğu için bu durumda belgisiz sıfat) olur.

4 – Soru Zamirleri

İsimlerin yerini soru kelimesi olarak tutan sözcükler soru zamiri olarak adlandırılır. Bunlar; Hangisi, kimi, nereye, nerede, kim, kaçı, nereden vb. sözcükler soru zamiridir.

Örneğin:

Dolaptaki kirazı kim yedi?

Bakkaldan neler aldınız?

Bu saatte nereden geliyorsun?

NOT: Soru zamirleri her zaman cümleye soru anlamı katmaz.

Örneğin: Kimin geldiğini görmedim.

Hangisini sevdiğini anlamadım.

UYARI: Soru bildiren kelimeler isimden önce kullanılmışsa ve kullanılan ismi etkiliyorsa soru sıfatı, o ismin yerini tutuyorsa soru zamiri olur.

Örneğin:

Hangi soruları doğru yaptın? (“soruları” sözcüğünü belirttiği için soru sıfatı)

Hangisini doğru yaptın. (Bir ismin yerine kullanıldığı için soru zamiri) olur.

Ek Durumundaki Zamirler

İsimlerin yerini tutabilen kelimeler olduğu gibi, ismin yerine geçen bazı eklerde vardır. Biz bu eklere ek halindeki zamirler diyoruz. Kullanıldıkları yere göre ek halindeki zamirler ikiye ayrılmaktadır.

Bunlar;

1 – İyelik (Aitlik) Zamirleri

Ek halindedir ve getirildiği ismin hangi kişiye olduğunu bildiren zamirlere iyelik(aitlik) zamiri denir. Bunlar aynı zamanda iyelik ekidir.

(Benim) kalemim    ——— Birinci tekil şahıs iyelik eki
(senin) kalemin     ———–İkinci tekil Şahıs iyelik eki

(Onun) kalemi       ———   Üçüncü tekil şahıs iyelik eki
(bizim) kalemimiz ———-Birinci çoğul şahıs iyelik eki
(sizin) kaleminiz     ———–İkinci çoğul şahıs iyelik eki
(onların) kalemleri   ——— Üçüncü çoğul şahıs iyelik eki

Örneğin:

Defterim yırtılmış.

Dün arabalarına bindim.

Elbisen çok güzel.

DİKKAT: Üçüncü tekil şahıs iyelik ekleri, “ı, i, u, ü” ile belirtme hal eki olan “ı, i, u, ü” ler birbirleriyle karıştırılmamalıdır. Bu karıştırmayı önlemek için şu formülü uygulayabilirsiniz. Bu eklerden birini alan kelimenin başına “onun veya onların” kelimelerinden uygun olanını getirdiğinizde cümlenin anlamı bozulmuyorsa o ek iyelik ekidir. Ancak cümlenin anlamında bozulma oluyorsa o zaman hal eki olarak kabul etmemiz gerekir.

Örneğin:

(Onun) Bisikleti benim bilgisayarımdan hızlıydı. (İyelik eki)

() Bisikleti sürmeyi hiçbir zaman öğrenemedi. (Belirtme hal eki)

2 – İlgi Zamirleri

Cümle içerisinde daha önce kullanılmış bir ismin yerini tutan “ki” eki ilgi zamiri olarak nitelendirilir. Buradaki -ki eki kelimeye bitişik olarak yazılır.

Örneğin: Benim ayakkabım kırmızı, seninki siyah. (Bu cümlede kullanılan -ki eki “ayakkabı” sözcüğünün yerine kullanıldığı için ilgi zamiridir.

Benimki kayboldu, senin kalemini kullanabilir miyim?

Senin saçların benimkinden uzun.

DİKKAT: Türkçe dil bilgisinden üç tane “-ki” eki vardır. Bu nedenle bağlaç ve sıfat olarak kullanılan -ki eki ile karıştırılmamalıdır.

Örneğin:

Evdeki perdeler çok eskidi. (Buradaki -ki eki “perde” sözcüğünü nitelediği için sıfattır.)

Kalemin yoksa benimkini alabilirsin. (Kalem kelimesinin yerine kullanıldığı için ilgi zamiridir.)

O kadar konuşkan biri ki hiç susmayacak sandım. (Cümleyi birbirine bağladığı için buradaki -ki eki bağlaç olarak kullanılmıştır.)

Yapı Bakımından Zamirler

Yapı bakımından zamirleri incelediğimizde dörde ayrıldığını görürüz.

Bunlar;

1 – Basit zamirler

Cümle için kök halinde bulunan zamirlerdir. Örneğin; ben, sen, o, hepsi, çoğu, şunlar, biz, bizler, siz, sizler, bunlar, biz, kaçı, bazısı, kaçı vb.dir.

2 – Birleşik zamirler

Cümle içinde birden fazla kelimeden oluşan birleşik kelimelere birleşik zamir denir. Örneğin; öbürü, beriki, birtakımı, hiçbir vb.

3 – Öbekleşmiş zamirler

Cümle içinde birden fazla kelimenin farklı yollarla öbekleşerek oluşturdukları kelimelere öbekleşmiş zamir denilmektedir. Örneğin; ne kadarı, ondan bundan, falan filan, öteki beriki vb.

4 – Ek halindeki zamirler

İlgi ve iyelik zamirleri ek halinde olduğu için bunlara yapı bakımından ek halindeki zamirler denir. Örneğin; benimki, seninki, kitabımız, silginiz, onunki, vb.

CEVAP VER

Lütfen yorum yapmadan önce diğer yorumları inceleyin.
Please enter your name here