Endoplazmik Retikulum

0
30

Endoplazmik Retikulum Konu Başlıkları

Endoplazmik Retikulum

Canlılar arasındaki en küçük form olan hücreler farklı şekillerde meydana gelmiş ve farklı görevler için yaratılmıştır. Merkezde bulunan çekirdek ve hücrenin son kısmı olan hücre zarı, hücrenin genel hatlarını oluşturur. Zar içerisindeki plazma sıvısında bazı organeller vardır. Organeller sistemin belli bir düzen içerisinde çalışmasını sağlar. Bunlardan biri de madde taşıma görevinde olan endoplazmik retikulumdur.

Canlılar arasındaki en küçük yapı olan hücreler; sitoplazma, çekirdek ve zar dışında bir de bazı organeller tarafından oluşmuştur. Organellerin her biri farklıdır ve kendi görevini yapar. Mükemmel bir sistemle çalışan bu organeller sayesinde canlı-hücre devamlılığını sürdürür, gelişmeyi ve üremeyi devam ettirmektedir ve organeller içerisinden temel olarak madde taşınması görevini üstlenen endoplazmik retikulum yağ, enzim ve protein gibi maddelerin sentezlenmesini gerçekleştirir. Zar ve çekirdek arasındaki maddeleri taşıma işleminin yanı sıra bir de depolama görevi vardır.

Endoplazmik retikulum hücre zarı ve çekirdek arasında yer alır ve dantel gibi kıvrımlı ve sanatsal bir yapıya sahiptir ve kanal sistemine benzeyen endoplazmik retikulum borucuk ve keseciklerden oluşan bir yapıya sahiptir.

Endoplazmik Retikulum Nedir?

Canlı hücrelerin içinde dantel görünümüne benzeyen ağlarla örtülmüş olan endoplazmik retikulum; veziküller, sisternalar (kanalcıklar) ve borucuklardan oluşan sistem bütününe denir. Hücre bölünmesinde önemli etkiye sahiptir. Hücreler arasında protein gibi maddelerin alışverişi sağlarken aynı zamanda bazı bölümlerinde madde üretimini de gerçekleştirir. Sadece hücreler arasında değil bir hücredeki çekirdek ve çekirdek zarı arasında (membran) da madde taşıma görevini yapar.

Endoplazmik retikulumun iç ve dış zarı, hücre çekirdeğinin iç ve dış zarına bağlantılı bir haldedir. Hücrelerde dış çevreye karşı zehirlenme gibi olumsuz etmenlerden koruma sağlar bu da onu önemli bir konumda tutar. Endoplazmik retikulum bulunduğu hücrenin görevine göre o hücrede çok veya az bulunur sayısı sabit değildir.

Ribozomdan farklı olarak zarlı bir yapıya sahiptir. Zarla sarılı kısmına lümen denir ve en önemli fonksiyonlarından biri de çekirdek oluşumuna katkı sağlamasıdır.

Endoplazmik Retikulum Özellikleri

Endoplazmik retikulum ribozomların sentezlediği proteinleri organlara dağıtmak görevinde yer alır. Mekanik gibi dış etmenlere karşı hücrelerin daha dayanıklı olmasını sağlar. Lizozom üretiminde en büyük paya sahiptir. Ökaryorlarda bulunan endoplazmik retikulumlar hücre zarı gibi bir yapıya sahip ancak daha incedir. Madde taşırken hücre bölünmesinde erime olur ve kaybolurlar. Yapısında sahip olduğu kanalcıklar maddelerin daha başarılı taşınmalarını sağlar.

Zarlı yapıdaki endoplazmik retikulumların zar kalınlığı 50-60 Å’dır ve bu kalınlık hücre zarından daha incedir. Endoplazmik retikulum R. Porter ve Albert Claude tarafından mikroskopla incelenmiş ve dantelimsi görüntüyü andıran şekli olduğu belirlenmiştir. Daha sonraki araştırmalarda sitoplâzma içinde yer alan koful sistemini oluşturduğu belirlenmiştir. Hücre zarı ve endoplazmik retikulumun zarı arasında görsel olarak belirgin bir fark yoktur. Açık ve koyu renkte olmak üzere iki tabakadan oluşur.

Endoplazmik Retikulumun Görevleri

  • Endoplazmik retikulum hücre sitoplazmasında yer alan bir organeldir. Bu organellerin en sık olduğu bölüm endokrin bez hücreleri ve yağ bezeleridir.
  • Ribozom ile bağlantılı görevi olan endoplazmik retikulum, ribozomun sentezlediği proteinlerin yerlerine ulaştırılmasını sağlar ve hücreler arası madde taşınmasında görev alır.
  • Zarların üzerinde sentezlenen; protein, enzim ve yağ gibi yapıları golgi aygıtına taşır.
  • Zar yapıları hücreyle birbirine bağlı olduğu için sitoplâzma ile hücreye destek verir.
  • Hücredeki maddelerin taşınmasıyla birlikte depolama işlevi de görür. Depoladığı maddeler ise; steroid, glikojen gibi bazı makro moleküllerdir.
  • Hücre bölünmesiyle erir ve kaybolur daha sonrasında tekrardan oluşur
  • Çizgili kaslarda kasın gevşemesi ve kasılması esnasında görevlidir.
  • Tüm ökaryotik canlılarda vardır.

Endoplazmik Retikulum Çeşitleri

Endoplazmik retikulum yapısında ribozom bulunup bulunmamasına göre iki çeşittir.

Temel olarak yapısında ribozom bulunanlara granüllü endoplazmik retikulum, ribozom bulunmayanlara granülsüz endoplazmik retikulum denir.

Granülsüz Endoplazmik Retikulum

Lipit sentezi yapan hücrelerde bulunan türüne granülsüz (smooth) endoplazmik retikulum denir. Yapısında ribozom bulunmaz ve bir anlamda kurye görevi gören GER protein gibi maddeleri ulaşmaları gereken noktalara iletirler.

Karaciğer üzerinde metabolizma işlemi reaksiyonlarında görev almaktadır. Kas hücreleri içinde kalsiyum depolama görevi, granülsüz endoplazmik retikulumun görevleri arasındadır. Kas hücrelerindeki esneme kasılma ve gevşemede etkilidirler. Fosfolipid sentezinde ve lipid ulaşımında, steroid yapısındaki hormonların sentezinde de etkilidir.

Sarkoplazmik Retikulum: Granülsüz endoplazmik retikulumun, düz ve çizgili kaslarda bulunan, özel bir türüdür. Bildiğimiz granülsüz endoplazmik retikulumdan farkı ise; sarkoplazmik retikulum üzerinde yer alan proteinlerin kalsiyum depolamak ve pompalamak gibi işlevleri vardır. Vücuttaki kaslar uyarıldığında, sarkoplazmik retikulumdaki kalsiyum salınır. Bu olay kasların kasılmasına sebep olur.

Granüllü Endoplazmik Retikulum

Granül kelimesinin asıl anlamı taneciktir burada kasıt ribozomlardır. Zarları üzerinde ribozom bulunan endoplazmik retikulumlara, granüllü (rough) endoplazmik retikulum adı verilir ve protein sentezi gerçekleştirir. Sentezlenen proteinler golgi cisimciği bölümüne gönderilir. Salgı proteini sentezleyen hücrelerde daha fazla bulunur.

CEVAP VER

Lütfen yorum yapmadan önce diğer yorumları inceleyin.
Please enter your name here