Anlatım Türleri

0
10
Anlatım Türleri
Anlatım Türleri

Anlatım Türleri

Bir duyguyu, düşünceyi veya olayı sözle ya da yazıyla ifade etmeye “anlatım” denir. Günümüzde birçok anlatım şekli vardır ve her anlatım farklı amaçlar için kullanılır. Bu nedenle günlük yaşamda veya edebiyat alanında herhangi bir alanda duygu ve düşünceler aktarılırken kullanılan yöntemlere “anlatım biçimleri” veya “anlatım türleri” denilmektedir.

Anlatım türleri, ele alınan konunun özelliğine veya bu konun işlenme amacına göre değişiklik gösterir. Bundan dolayı da sözlü ve yazılı anlatımda başvurulan farklı anlatım biçimleri vardır.

Anlatım Türleri Şunlardır:

1.Betimleyici Anlatım: Betimleme, varlıkların belirgin özelliklerini, niteliklerini gözle görüyormuş gibi sözle veya yazıyla anlatma sanatıdır. Sözcüklerle resim yapma işi de diyebiliriz. Betimleme de yazar, olayları ve varlıkları duyu organlarımızla algılayacak şekilde ortaya koyarak varlıklarla ilgili izlenim kazanılmasını amaçlar. Bu nedenle renklere, biçimlere ve duygulara ağırlık verir. Betimleme yapan yazar, nesnel olabileceği gibi düşsel ögelerden de yararlanabilir hatta kendi duygularını ve yorumlarını da katabilir. Betimleyici anlatımını iki çeşidi vardır. Bunlar; sanatsal betimleme ve açıklayıcı betimlemedir.

2.Öyküleyici Anlatım: Öyküleyici anlatım türüne hikâye etmede denilmektedir. Bu anlatımda yazarın amacı, okuyucu bir olayın içinde yaşatmaktır. Olayın bir akışı vardır ve birbirini takip ederek gelişerek sonuca bağlanır. Genellikle haber kipleri ve çekim eki almış yüklemler kullanılır. Örneğin; “anlatmış, geldi, kırmızıydı vb.”

3.Açıklayıcı Anlatım: Fıkra, deneme, makale, eleştiri gibi öğretici özellikleri olan anlatım türlerine açıklayıcı anlatım denir. Herhangi bir konu hakkında bilgi vermek ve bir şeyler öğretmek amacıyla yazılan bu yazılarda sanatsal sözlere yer verilmez. Açık ve anlaşılır bir dil kullanılarak kişisellikten uzak yazılar açıklayıcı anlatım türünde yazılır.

4.Tartışmacı Anlatım: Bu anlatım türünde iki farklı görüş vardır. Bu nedenle savunulan ve karşı çıkılan konulara değinilir. Eleştirel bir bakış açısıyla yazılan bu yazılar tartışmacı anlatım türüne girer. Anlatımda ki iki görüşten biri yazarın görüşünü diğeri ise farklı düşünenlerin görüşleridir. Bu tür yazılan yazılarda genellikle sohbet havası sezilir ve karşılıklı konuşmalara yer verilir.

5.Mizahi Anlatım: Mizahi anlatımda amaç okuyucu düşündürmek ve eğlendirmektir. Ses, taklit, hareket ve konuşma bu tür anlatımda önemlidir. Daha çok roman, tiyatro, şiir ve deneme yazılarında bu anlatım türü kullanılır.

6.Kanıtlayıcı Anlatım: Kanıtlayıcı anlatım türünde, inandırma, aydınlatma ve kendi görüşünü kabul ettirme amaç edinilmiştir. Okuyucu ikna etmek ve düşündürmek için bazı kelimeler sık sık tekrar edilir. Bu anlatım türünde kelimeler gerçek anlamlarıyla kullanılır ve kavramların açıklanması önemlidir.

7.Emredici Anlatım: Emredici anlatımda fiiller yazıya hakimdir ve dil alıcıyı harekete geçirmek için kullanılır. Öğretici ve açıklayıcı yönü ağır basar. Açıklayıcı ve öğretici anlatım özelliklerini taşımakla birlikte emir, öneri ve telkin anlamı taşıyan kelimelere çok fazla yer verilir.

Örneğin; trafik kurallarının açıklanması, beyaz eşya kullanım kılavuzu ve ilaçları prospektüslerinde hep emredici anlatım tarzı kullanılmaktadır.

8.Fantastik (Düşsel) Anlatım: Düşsel anlatımda, daha çok hayal ürünü ve olağanüstü fantastik olaylara değinilir. Belirli bir zaman dilimi yoktur. Anlatımda konu edilen kişilerin çoğu gerçek hayattan uzak kişilerdir. Hayal, varsayım ve abartma gibi unsurlar bu anlatım türünde çok fazla kullanılır.

9.Diyalog (Sözleşmeye bağlı) Anlatım: Karşılıklı konuşmalarda jest ve mimikler kullanılarak anlatım gücü kuvvetlendirilmek amaçlanmıştır. Bu anlatımda vurgu ve tonlamalar çok önemlidir. Tiyatrolardaki karşılıklı konuşmalara “diyalog”, iç konuşmalara ise “monolog” denilmektedir.

10.Gelecekten Söz Eden Anlatım: Bu anlatım türünde gelecek hakkında tahminlerde bulunulur. Daha çok varsayımlardan oluşan metinlerdir. Olandan çok olması istenilen şeylerden bahsedilir. Bazı durumlarda olması mümkün olmayan olaylardan bahsedilir. Örneğin “ütopyalar” gibi.

11.Öğretici Anlatım: Açıklama, bilgi verme ve aydınlatma amacıyla yazılan yazılar öğretici anlatım türüne girer. Daha çok nesnel cümleler kullanılır ve gereksiz tekrarlara yer verilmez. Bu anlatımda verilen bilgiler örneklerle pekiştirilir. Örneğin; Tarihi metinler, Bilimsel metinler ve Felsefi metinler öğretici anlatım türünde yazılmış eserlerdir.

12.Destansı (Epik) Anlatım: Olağanüstü kişi ve olayların yiğitçe, destansı bir hava içinde anlatılan yazılar “epik anlatım” tarzında yazılmış yazılardır. Daha çok tarihi olaylar ve kahramanlıklardan bahsedilir. Etkileyici özelliklere sahip yazı türüdür.

13.Lirik (Coşkuya ve Heyecana Bağlı) Anlatım: Genellikle şiir, hikaye, roman ve tiyatro eserlerinde duyguların ön planda olduğu yazılar lirik anlatım türü ile yazılmış edebi metinlerdir. Bu anlatım türünde kelimeler daha çok mecaz ve yan anlamlarıyla kullanılmaktadır.

CEVAP VER

Lütfen yorum yapmadan önce diğer yorumları inceleyin.
Please enter your name here